Fonksiyonel endoskopik sinüs cerrahisi (FESS) nedir?
Fonksiyonel endoskopik sinüs cerrahisi (FESS), burun deliklerinden girilen ince bir kamera (endoskop) ve ince aletlerle sinüslerin ameliyat edilmesidir. Yüzde ya da burnun dışında kesi yapılmaz. Amaç, sinüsleri tıkayan hastalıklı dokuyu, polipleri ya da ince kemik bölmeleri çıkarıp sağlam mukozayı koruyarak sinüslerin doğal akışını ve havalanmasını yeniden sağlamaktır.
“Fonksiyonel” sözcüğü bu yaklaşımı anlatır: sinüs mukozası gereğinden fazla alınmaz, çünkü sağlıklı mukoza sinüsün kendini temizleme işlevini sürdürür.
Hangi durumlarda gerekir?
Sinüslerin salgıları normalde burun arkasına doğru akar. Sinüs ağızları tıkandığında salgı birikir; yüzde basınç ve ağrı, burun tıkanıklığı, geniz akıntısı ve koku kaybı ortaya çıkar. Önce ilaç tedavisi (burun spreyleri, burun yıkama, gerektiğinde antibiyotik) denenir; yeterli tedaviye rağmen şikâyet sürüyorsa ameliyat gündeme gelir.
- İlaç tedavisine yanıt vermeyen kronik sinüzit
- Yılda birkaç kez tekrarlayan akut sinüzit
- Burun ve sinüs polipleri
- Sinüzite bağlı komplikasyonlar (mukosel, kist gibi)
- Mantar sinüziti
- Sinüslerde yabancı cisim, bazı iyi huylu tümörler ve burun arkasının doğuştan kapalı olması (koanal atrezi)
- Durdurulamayan bazı burun kanamaları
Tanı nasıl konur?
Kronik sinüzit tanısı şikâyetlerin dinlenmesi ve endoskopik burun muayenesiyle konur. Hastalığın hangi sinüsleri ne kadar tuttuğunu göstermek için bilgisayarlı sinüs tomografisi çekilir; tomografi aynı zamanda ameliyatın haritasıdır. Sinüzit dışında bir hastalıktan şüphelenilirse MR gibi ek tetkikler istenebilir.
Burun orta bölmesinde eğrilik ya da burun eti büyümesi sinüs ağızlarını daraltıyorsa bunlar da aynı değerlendirmede saptanır ve aynı ameliyatta düzeltilebilir.
Ameliyat nasıl yapılır?
FESS genel anestezi altında yapılır ve ameliyatın kapsamına (tek ya da iki taraf, kaç sinüsün açılacağı) göre ortalama 2–3 saat sürer.
- Burun içine kanamayı azaltan lokal ilaç uygulanır.
- Endoskop burun deliğinden yerleştirilir; ekrandaki görüntü eşliğinde sinüs ağızlarını tıkayan kemik bölmeler, hastalıklı doku ve polipler ince aletlerle çıkarılır.
- Sağlam mukoza korunur; sinüs ağızları genişletilerek havalanma ve akış yolu açılır.
- Gerekirse burun içine tampon ya da benzeri malzemeler konur.
Septum eğriliği varsa septoplasti, burun etleri büyükse konka küçültme aynı seansta yapılabilir. Burun estetiği düşünen hastalarda sinüs ameliyatı burun estetiği ile birlikte planlanabilir.
Ameliyattan önce nelere dikkat edilmeli?
- Sigaranın ameliyattan en az üç hafta önce bırakılması önerilir; sigara hem sinüs şikâyetlerini hem iyileşmeyi kötüleştirir.
- Aspirin ve diğer kan sulandırıcıların ne zaman bırakılacağı, ilacı yazan hekimle birlikte belirlenir.
- Aç kalma süresi ve hastaneye geliş saati anestezi ekibi tarafından size ayrıca bildirilir.
- Genel anestezi sonrası araç kullanmak güvenli olmadığından taburcu olurken bir refakatçinin yanınızda olması gerekir.
İyileşme süreci
FESS’ten sonra çoğu kişi yaklaşık 10 gün içinde işe ya da okula döner; sinüs içindeki iyileşme ise birkaç hafta ile birkaç ay sürer.
| Dönem | Ne beklenir? |
|---|---|
| İlk günler | Burun tıkanıklığı ve kanlı akıntı olağandır; hafif ağrı basit ağrı kesicilerle geçer. Tuzlu su ile burun yıkamalarına hekimin önerdiği şekilde ilk günlerde başlanır ve birkaç hafta sürdürülür. |
| İlk hafta | Burun sümkürülmez; hapşırırken ağız açık tutulur. Yorucu aktivitelerden kaçınılır. |
| 7.–10. gün | İşe ya da okula dönülür; burun yıkamaları sürdürülür. |
| Sonraki haftalar | Kontrollerde burun içi endoskopla incelenir, gerekirse kabuklar temizlenir. Yüz ağrısı ve basınçtaki rahatlama bu dönemde belirginleşir. |
Sinüzitin tekrarlamaması için kontrollere düzenli gelmek ve önerilen burun yıkama ve ilaç tedavisini sürdürmek önemlidir.
Riskler nelerdir?
Sinüsler göz ve kafa tabanıyla komşu olduğu için riskler ameliyattan önce ayrıntılı olarak konuşulur. Ciddi komplikasyonlar nadirdir.
- Sık görülen, hafif sorunlar: kanama, sinüs ağızlarında yapışıklık, baş ağrısı, göz çevresinde geçici şişlik, diş ya da yüz ağrısı.
- Nadir, ciddi komplikasyonlar: şiddetli kanama, koku kaybı, gözyaşı kanalı yaralanması, göz çevresinde kanama, beyin omurilik sıvısı sızıntısı ve buna bağlı menenjit, büyük damar yaralanması.
Polipli sinüzitte polip dokusu zamanla yeniden oluşabilir; bu durumda genellikle polipleri küçültüp kontrol altında tutan ilaç tedavisi uygulanır.
Prof. Dr. Öner Çelik’le süreç nasıl işler?
Prof. Dr. Öner Çelik, ileri endoskopik sinüs cerrahisi ve kafa tabanı cerrahisi alanında The Ohio State University Wexner Medical Center’da eğitim almıştır (2013).
- Muayene: Suadiye’deki muayenehanede endoskopik burun muayenesi yapılır; sinüs tomografisi istenir.
- Planlama: tomografi birlikte değerlendirilir; ilaç tedavisi mi ameliyat mı gerektiği, ameliyatın kapsamı ve riskler konuşulur.
- Ameliyat: Maltepe Üniversitesi Hastanesi’nde yapılır.
- Kontroller: burun içi temizliği ve iyileşme takibi muayenehanede yapılır.
Ayrıntılar için muayene ve tedavi süreci sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulanlar
Kronik sinüzit ve burun polipleri nasıl ameliyat edilir?
Fonksiyonel endoskopik sinüs cerrahisi (FESS) ile, burun deliklerinden girilen ince bir kamerayla ameliyat edilir; dışarıda kesi yoktur. Amaç hastalıklı dokuyu çıkarıp sağlam mukozayı koruyarak sinüslerin havalanmasını yeniden sağlamaktır. Genel anestezi altında ortalama 2–3 saat sürer, işe dönüş yaklaşık 10 gündür.
Ayrıntılar: Endoskopik sinüs cerrahisi (FESS).
FESS ameliyatı ağrılı mıdır?
Ameliyattan sonra genellikle hafif bir ağrı olur ve basit ağrı kesicilerle kontrol edilir. Asıl şikâyet ilk günlerdeki burun tıkanıklığıdır.
Sinüzit ameliyattan sonra tekrarlar mı?
Hastaların büyük bölümünde sinüzit şikâyetleri belirgin olarak azalır. Polipli sinüzitte polipler zamanla yeniden oluşabilir; bunun için düzenli kontrol ve gerektiğinde polipleri küçülten ilaç tedavisi önerilir.
Bu konudaki yazılar
- Endoskopik Sinüs Cerrahisi: Sinüzit Ameliyatı Ne Zaman Gerekir? Endoskopik sinüs cerrahisi, uygun ilaç tedavisinden yeterli yanıt alınamayan kronik sinüzit ve burun poliplerinde gündeme gelir. Amacı sinüslerin…
- Endoskopik Sinüs Cerrahisi Endoskopik sinüs cerrahisi, burun içinden kamerayla girilerek tıkalı sinüs ağızlarının açıldığı, dışarıdan kesi yapılmayan bir ameliyattır. Öncesinde tomografi…
Kaynaklar
- Rosenfeld RM ve ark. Clinical Practice Guideline (Update): Adult Sinusitis. Otolaryngol Head Neck Surg. 2015;152(2 Suppl):S1-S39.
- Fokkens WJ ve ark. European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020 (EPOS 2020). Rhinology. 2020;58(Suppl S29):1-464.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Her tıbbi işlem kişiye özel değerlendirme gerektirir ve riskler içerebilir. Sonuçlar kişiden kişiye değişir.