Ağız, dudak ve dil kanseri nedir?
Ağız (oral kavite) kanseri; dudaklarda, dilin ön üçte ikisinde, diş etlerinde, yanakların iç yüzünde, ağız tabanında ve sert damakta gelişen kanserdir. Baş-boyun kanserlerinin en sık görülenlerindendir ve büyük çoğunluğu ağzı döşeyen hücrelerden gelişen yassı hücreli (skuamöz hücreli) kanserdir.
Dilin arka bölümü, bademcikler ve boğazın yan ve arka duvarı ise yutak (orofarenks) bölgesine aittir; bu bölgenin kanserleri farklı özellikler taşır ve HPV ile daha sık ilişkilidir.
Belirtileri nelerdir?
Ağız kanserinin en önemli belirtisi, iki haftadan uzun süren ve iyileşmeyen yara ya da lekedir. Bu belirtiler aft, protez yarası gibi sık görülen sorunlarla karışabilir; ancak iki haftayı aşıyorsa muayene edilmelidir.
- Dudakta, dilde ya da ağız içinde iki haftada iyileşmeyen, kolay kanayan yara (ülser)
- Kazımakla çıkmayan beyaz, kırmızı ya da kırmızı-beyaz lekeler
- Ağız içinde, dudakta ya da boyunda şişlik, sertlik veya kitle
- Dilde ağrı, uyuşukluk ya da hareket kısıtlılığı
- Çiğneme, yutma ya da konuşmada zorlanma; protezin uymamaya başlaması
- Geçmeyen ağız kokusu, kulağa vuran ağrı, istemsiz kilo kaybı
Lökoplaki ve eritroplaki nedir?
Lökoplaki ve eritroplaki, ağız içinde görülen ve bir kısmı kanser öncesi değişiklik taşıyabilen lekelerdir.
- Lökoplaki: kazımakla çıkmayan, düz, beyaz ya da gri lekedir. Çoğu iyi huyludur ama bir bölümünde zamanla kanser gelişebilir.
- Eritroplaki: düz ya da hafif kabarık, kırmızı lekedir; kazındığında kanayabilir. Kanser öncesi ya da erken kanser olma olasılığı lökoplakiye göre daha yüksektir.
- Eritrolökoplaki: kırmızı ve beyaz alanların bir arada bulunduğu lekedir.
Bu lekelerin görünüşe bakarak iyi ya da kötü huylu olduğu söylenemez; iki haftayı aşan lekelerde biyopsi gerekir.
Dil kanseri
Dil kanseri, ağız kanserlerinin en sık görülenlerindendir ve çoğunlukla dilin kenarında başlar. Dilde iyileşmeyen yara, kabarıklık, beyaz ya da kırmızı leke, dilde ağrı ve hareket kısıtlılığı ile konuşma ya da yutma güçlüğü dikkat edilmesi gereken belirtilerdir. Başlıca risk faktörleri sigara ve diğer tütün ürünleri, alkol ve kırık diş ya da uyumsuz protezin yol açtığı sürekli tahriştir.
Erken evrede tedavi genellikle tümörün dilin bir bölümüyle birlikte cerrahi olarak çıkarılmasıdır (kısmi glossektomi). İleri evrede boyun diseksiyonu, radyoterapi ve kemoterapi eklenebilir.
Risk faktörleri
- Sigara, çiğneme tütünü ve diğer tütün ürünleri
- Alkol; sigarayla birlikte risk belirgin olarak artar
- Dudak kanserinde uzun süreli güneş ışığı
- HPV enfeksiyonu (daha çok yutak kanserlerinde)
- Kırık diş ya da uyumsuz protezin yol açtığı sürekli tahriş
- İleri yaş: en sık 60 yaşın üzerinde görülür; erkeklerde daha sıktır
Tanı ve evreleme
Diş hekimleri düzenli kontrollerde ağız içindeki şüpheli değişiklikleri sıklıkla ilk fark edenlerdir; kesin değerlendirme baş-boyun cerrahisiyle ilgilenen bir KBB uzmanı ya da ağız ve çene cerrahı tarafından yapılır.
- Muayene: ağız içinin tamamı gözle ve elle incelenir; boyundaki lenf bezleri değerlendirilir. Gerekirse dil kökü, yutak ve gırtlak endoskopla incelenir.
- Biyopsi: şüpheli bölgeden küçük bir doku parçası alınır; kesin tanıyı patoloji koyar.
- Görüntüleme: BT, MR ve gerektiğinde PET-BT ile tümörün derinliği, kemik tutulumu ve yayılım değerlendirilir.
Kanser TNM sistemine göre evrelenir: T tümörün boyutunu ve doku içine ilerleme derinliğini, N boyun lenf bezlerine yayılımı, M uzak yayılımı gösterir. Tedavi bu evreye göre planlanır.
Tedavi nasıl yapılır?
Ağız kanserinin ana tedavisi cerrahidir. İleri evre tümörlerde ya da ameliyattan sonra risk taşıyan durumlarda radyoterapi, gerekirse kemoterapi eklenir; tedavi kararı radyasyon onkolojisi ve tıbbi onkoloji ile birlikte verilir.
- Tümörün çıkarılması: ağız içinden ya da gerekirse boyundan yapılan bir kesiyle, çevresindeki sağlıklı dokuyla birlikte.
- Glossektomi: dilin bir bölümünün ya da tamamının çıkarılması.
- Dudak tümörü eksizyonu: dudağın tümörlü bölümünün çıkarılması.
- Mandibulektomi ve maksillektomi: tümör alt çene ya da üst çene kemiğine uzanıyorsa kemiğin ilgili bölümünün çıkarılması.
- Boyun diseksiyonu: boyun lenf bezlerinin çıkarılması.
- Rekonstrüksiyon: geniş doku kaybı olursa dil, dudak, damak ya da çene, vücudun başka bölgelerinden alınan doku ve kemikle aynı ameliyatta onarılabilir.
Ameliyattan sonra: beslenme, konuşma ve iyileşme
İyileşme süresi tümörün yerine, boyutuna ve yapılan ameliyatın kapsamına göre birkaç hafta ile birkaç ay arasında değişir. Kapsamlı ameliyatlardan sonra bir ya da birkaç gece yoğun bakımda kalınabilir.
- Geniş ameliyatlardan sonraki ilk haftalarda beslenme burundan mideye uzanan ince bir tüple (nazogastrik sonda) sağlanır; birkaç hafta içinde ağızdan beslenmeye geçilir.
- Dil ameliyatı ve onarımı yapılan hastalarda konuşma genellikle ilk haftalarda başlar; telaffuz birkaç ay içinde belirgin olarak düzelir, ancak eskisi kadar net olmayabilir.
- Konuşma ve yutma terapisi bu süreçte destek olur.
Riskler ve takip
Riskler ameliyatın kapsamına göre değişir: kanama, enfeksiyon, yutma ve konuşmada değişiklik, onarım dokusuyla ilgili sorunlar ve boyun ameliyatında omuz hareketlerinde zayıflık bunlar arasındadır. Riskler ameliyattan önce ayrıntılı olarak konuşulur.
Ağız kanseri tedavisi görenlerde, özellikle sigara ve alkol sürerse, baş-boyun bölgesinde ikinci bir kanser gelişme riski artar. Bu yüzden tedaviden sonra düzenli takip muayeneleri çok önemlidir.
Ağız kanseri ölümcül müdür?
Ağız kanserinin sonucu büyük ölçüde evreye bağlıdır. Erken evrede yakalanan küçük tümörler çoğunlukla başarıyla tedavi edilir ve daha küçük bir ameliyat, daha az doku kaybı ve daha hızlı iyileşme ile sonuçlanır. Tümör büyüdükçe ve boyuna yayıldıkça tedavi zorlaşır. Bu nedenle iki haftayı aşan yara ve lekelerde erken muayene hayati önem taşır.
Prof. Dr. Öner Çelik’le süreç nasıl işler?
- Muayene: Suadiye’deki muayenehanede ağız içi, boyun ve gerekirse yutak endoskopik olarak incelenir.
- Tanı: biyopsi ve görüntülemeyle tümörün türü ve evresi belirlenir.
- Tedavi kararı: cerrahi ve ek tedaviler, ilgili uzmanlıklarla birlikte planlanır; konuşma, yutma ve görünüm üzerindeki etkiler konuşulur.
- Ameliyat ve takip: ameliyat Maltepe Üniversitesi Hastanesi’nde yapılır; düzenli takip muayenehanede sürer.
Ayrıntılar muayene ve tedavi süreci sayfasındadır.
Sık sorulanlar
Ağızda iyileşmeyen yara ne zaman muayene edilmelidir?
Ağızda iki haftadan uzun süren ve iyileşmeyen yara, beyaz veya kırmızı leke ya da şişlik muayene edilmelidir. Ağız, dil ve dudak kanserleri en sık sigara, alkol ve güneş ışığıyla ilişkilidir; tanı muayene ve biyopsiyle konur, ana tedavi cerrahidir.
Ayrıntılar: Ağız, dudak ve dil tümörleri.
Eritroplaki nedir, tehlikeli midir?
Eritroplaki, ağız içinde düz ya da hafif kabarık kırmızı lekedir; kazındığında kanayabilir. Kanser öncesi ya da erken kanser olma olasılığı yüksek olduğu için iki haftadan uzun süren kırmızı lekelerde biyopsi yapılması gerekir.
Dilde iyileşmeyen yara ne zaman önemlidir?
Dilde iki haftadan uzun süren, iyileşmeyen yara, sertlik ya da kabarıklık bir KBB uzmanı tarafından muayene edilmelidir. Kırık diş ya da protez tahrişi düzeltildiği hâlde geçmeyen yaralarda biyopsi gerekir.
Bu konudaki yazılar
- Ağız İçi ve Dil Yaraları: Ne Zaman Biyopsi Gerekir? Ağızda ya da dilde 2 haftadan uzun süren, iyileşmeyen yara, beyaz ya da kırmızı leke ve açıklanamayan sertlik…
Kaynaklar
- NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Head and Neck Cancers (Cancer of the Lip; Cancer of the Oral Cavity).
- Warnakulasuriya S ve ark. Oral potentially malignant disorders: A consensus report from an international seminar on nomenclature and classification. Oral Dis, 2021. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Her tıbbi işlem kişiye özel değerlendirme gerektirir ve riskler içerebilir. Sonuçlar kişiden kişiye değişir.