Parotis ve Tükürük Bezi Tümörleri

Tükürük bezi tümörü nedir?

Tükürük bezi tümörü, tükürük bezlerinin hücrelerinde gelişen kitledir. Üç çift büyük tükürük bezi vardır: kulak önündeki parotis, çene altındaki submandibular ve dil altındaki sublingual bez. Ağız, dudak ve boğazın iç yüzünde ise yüzlerce küçük (minör) tükürük bezi bulunur.

Tükürük bezi tümörleri tüm baş-boyun tümörlerinin yaklaşık yüzde 3–4’ünü oluşturur. Yaklaşık yüzde 80’i parotis bezinde görülür ve parotis tümörlerinin yaklaşık yüzde 80’i iyi huyludur. Çene altındaki submandibular bezde ise kötü huylu olma olasılığı daha yüksektir (yaklaşık yüzde 25–50).

Belirtileri nelerdir?

En sık belirti, kulak önünde, çene köşesinde ya da çene altında fark edilen ağrısız şişliktir. Şişlik genellikle yavaş büyür; bazen başka bir nedenle çekilen ultrason ya da tomografide tesadüfen bulunur.

• Kulak önü, çene köşesi ya da çene altında şişlik veya yumru
• Ağız içinde ya da damakta kitle
• Yüzün bir tarafında güçsüzlük, göz kapatmada ya da gülümsemede zorluk
• Kitlede ağrı, hızlı büyüme ya da cilde yapışma
• Yüzde ya da dilde uyuşukluk, yutma güçlüğü

Hızlı büyüme, ağrı, yüz güçsüzlüğü ya da uyuşukluk kötü huylu bir tümörü düşündürebilir; bu belirtilerde değerlendirme geciktirilmemelidir.

Risk faktörleri

• İleri yaş (her yaşta görülebilir)
• Geçmişte baş-boyun bölgesine radyasyon tedavisi
• Sigara: özellikle Warthin tümörü ile yakından ilişkilidir
• Kauçuk üretimi ve nikel gibi bazı mesleki maruziyetler

Tanı nasıl konur?

1. Muayene: kitlenin yeri, sertliği, hareketliliği ve yüz sinirinin çalışması değerlendirilir; ağız içi ve boyun incelenir.
2. Görüntüleme: ultrason, gerekirse MR ya da BT ile tümörün boyutu, bezin hangi bölümünde olduğu ve yayılım olup olmadığı belirlenir.
3. İnce iğne biyopsisi: kitleden ince bir iğneyle hücre örneği alınır.

İğne biyopsisi her zaman tümörün türünü tam olarak göstermeyebilir. Bu yüzden bazı hastalarda tümörün türü ameliyat sırasında yapılan hızlı patoloji incelemesi (frozen) ve ameliyat sonrası kesin patolojiyle belirlenir; bu bilgi ameliyatın kapsamına karar vermeye yardımcı olur.

Tümör türleri

Dünya Sağlık Örgütü sınıflamasında tükürük bezi tümörlerinin 30’dan fazla iyi ve kötü huylu alt tipi tanımlanır. Türü bilmek, tedavinin kapsamını ve takibi belirler.

Tedavi nasıl yapılır?

Tükürük bezi tümörlerinin ilk tedavisi, tümörün çevresindeki sağlıklı dokuyla birlikte cerrahi olarak çıkarılmasıdır. İyi huylu tümörlerde tümörün tamamen çıkarılması genellikle yeterlidir. Kötü huylu tümörlerde tümörün türü, derecesi ve evresine göre boyundaki lenf bezleri de alınabilir; ameliyattan sonra radyoterapi, ileri evrede kemoterapi eklenebilir.

Parotis ameliyatı nasıl yapılır?

Parotis bezinin içinden, yüz kaslarını hareket ettiren yüz siniri geçer ve bezi yüzeyel ve derin olmak üzere ikiye ayırır. Ameliyatın en önemli hedefi tümörü tamamen çıkarırken yüz sinirini ve dallarını korumaktır.

• Yüzeyel parotidektomi: tümör sinirin üzerindeki yüzeyel bölümdeyse bezin bu bölümü tümörle birlikte çıkarılır; derindeki bölüm çalışmaya devam eder.
• Total parotidektomi: büyük, derin yerleşimli ya da kötü huylu tümörlerde bezin tamamı çıkarılır.
• Genişletilmiş cerrahi: kanser çevre dokulara yayılmışsa bu dokular da alınır; gerekirse boyun diseksiyonu yapılır.

Kesi kulak önündeki ve boyundaki doğal cilt kıvrımlarına uygun yapılır. Ameliyat sırasında yüz siniri elektriksel sinir izleme (EMG) ile kontrol edilebilir. Çene altındaki submandibular bez tümörlerinde ise bez tümörle birlikte çene altından yapılan bir kesiyle çıkarılır.

Ameliyattan sonra: yüz felci riski ve iyileşme

Ameliyattan sonra genellikle iki gün hastanede kalınır; ameliyat bölgesine konan dren alındıktan sonra taburcu olunur. İlk hafta baş yüksekte tutulur ve kesi yerine su değdirilmez; pansuman ve kontroller muayenehanede yapılır.

Yüz siniri korunmuş olsa bile sinirin ameliyat sırasında etkilenmesine bağlı geçici yüz güçsüzlüğü görülebilir; bu durum çoğu hastada haftalar ya da aylar içinde düzelir. Kalıcı yüz felci nadirdir; tümör siniri sarmışsa ya da kötü huylu tümörlerde sinirin bir bölümünün alınması gerekebilir. Bu olasılık ameliyattan önce açıkça konuşulur.

Diğer riskler

• Kanama ve ciltaltında kan birikmesi (hematom), enfeksiyon
• Kulak memesi ve çevresinde uyuşukluk
• Frey sendromu: yemek yerken ameliyat bölgesinin cildinde terleme ya da kızarma
• Ameliyat bölgesinde çökme ya da iz
• Çene altı bez ameliyatlarında dil ya da dudak köşesi hareketini sağlayan sinirlerin etkilenmesi

Sonuçlar ve takip

İyi huylu tümörler cerrahiyle çoğunlukla başarıyla tedavi edilir ve tekrarlama oranı düşüktür. Kötü huylu tümörlerde sonuç tümörün türüne, derecesine ve evresine bağlıdır; erken evrede yakalanan ve düşük dereceli tümörlerde uzun dönem sağkalım oranları yüksektir.

Tedaviden sonra düzenli muayene ve gerektiğinde görüntülemeyle takip yapılır.

Prof. Dr. Öner Çelik’le süreç nasıl işler?

1. Muayene: Suadiye’deki muayenehanede kitle ve yüz siniri değerlendirilir; varsa önceki ultrason, MR ve biyopsi sonuçları incelenir.
2. Tetkik ve plan: eksik tetkikler tamamlanır; ameliyatın kapsamı, yüz siniriyle ilgili riskler ve iyileşme süreci konuşulur.
3. Ameliyat: Maltepe Üniversitesi Hastanesi’nde yapılır.
4. Takip: pansuman, kontroller ve patoloji sonucuna göre ek tedavi planı muayenehanede yürütülür; gerekirse radyasyon onkolojisiyle birlikte karar verilir.

Ayrıntılar muayene ve tedavi süreci sayfasındadır.