Orta Kulak İltihabı

Orta kulak iltihabı nedir?

Orta kulak iltihabı (otitis media), kulak zarının arkasındaki havalı boşluğun iltihaplanmasıdır. Çocuklarda çok sık görülür ve çoğunlukla bir soğuk algınlığı ya da üst solunum yolu enfeksiyonunun ardından gelişir.

İki ana türü vardır:

• Akut orta kulak iltihabı: ateş, kulak ağrısı, huzursuzluk ve bazen kulak akıntısıyla seyreden enfeksiyondur. Çoğu, izlem ve ağrı kesicilerle ya da antibiyotikle düzelir.
• Efüzyonlu (sıvılı) orta kulak iltihabı: orta kulakta sıvı birikir ama ateş ya da ağrı gibi enfeksiyon bulguları yoktur. Sessiz seyrettiği için çoğu zaman işitme azlığıyla fark edilir. Üç ay ya da daha uzun sürmesi kronik kabul edilir.

Orta kulakta neden sıvı birikir?

Orta kulağı havalandıran ve basıncını dengeleyen östaki borusu, burun arkasındaki geniz bölgesine açılır. Bu boru enfeksiyon ya da geniz eti büyümesi nedeniyle tıkandığında orta kulak havalanamaz ve sıvı birikir.

Riski artıran durumlar:

• Kreş ve anaokulu ortamında sık geçirilen üst solunum yolu enfeksiyonları
• Geniz eti büyümesi ve alerjik rinit
• Evde sigara dumanına maruz kalma
• Anne sütü alamama
• Yüz ve kafa yapısında doğuştan farklılıklar

Hangi belirtilere dikkat edilmeli?

Orta kulakta sıvı birikimi çoğu zaman ağrı yapmaz; aileler genellikle çocuğun işitmesindeki değişikliği fark eder.

• Seslenildiğinde geç tepki verme ya da duymama
• Televizyonu yüksek sesle izleme
• Konuşmada gecikme ya da telaffuzda bozulma
• Sık tekrarlayan kulak ağrısı ya da kulak iltihabı
• Dengesizlik, dikkat dağınıklığı, okulda zorlanma

Tanı nasıl konur?

Tanı kulak muayenesi ve basit testlerle konur.

• Otoskopik ya da endoskopik muayene: akut iltihapta kulak zarı kırmızı ve şiştir; sıvı birikiminde zar mat ve hareketsiz görünür.
• Timpanometri: kulak zarının hareketini ölçen kısa bir testtir; sıvı varsa düz bir eğri (tip B) elde edilir.
• İşitme testi: sıvıya bağlı işitme kaybının derecesini gösterir.
• Burun ve geniz muayenesi: geniz eti büyümesi olup olmadığı değerlendirilir.

Yetişkinlerde kulak zarı sağlam ve iltihap bulgusu yokken işitme yıllar içinde yavaş yavaş azalıyorsa, neden sıvı birikimi değil otoskleroz olabilir. Bu durumun değerlendirilmesi ve tedavisi stapes cerrahisi (stapedotomi) sayfasında anlatılır.

Tedavi seçenekleri

Akut orta kulak iltihaplarının çoğu kendiliğinden ya da gerektiğinde antibiyotikle düzelir. Orta kulakta biriken sıvı ise çoğu çocukta üç ay içinde kendiliğinden kaybolur; bu dönemde düzenli kontrolle izlenir. Güncel kılavuzlara göre antibiyotik, kortizon, alerji ilaçları ve burun açıcılar sıvının kaybolmasını sağlamadığı için sıvılı orta kulak iltihabında rutin olarak önerilmez; altta alerji ya da geniz eti gibi bir neden varsa o tedavi edilir.

Üç aydan uzun süren sıvı birikimi işitme kaybı, konuşmada gecikme ya da kulak zarında çökme gibi sorunlara yol açıyorsa kulak zarına havalandırma tüpü takılması önerilir.

Uzun süren sıvı birikimi işitmeyi ve konuşmayı etkiler mi?

Evet. Çalışmalarda orta kulakta aylarca süren sıvının belirgin bir iletim tipi işitme kaybına yol açtığı gösterilmiştir. Bu işitme kaybı geçicidir ve sıvı boşaltıldığında genellikle düzelir; ancak uzun sürerse dil gelişiminin telaffuz, kelime dağarcığı ve ses farkındalığı gibi yönlerini etkileyebilir. Bu yüzden konuşma çağındaki çocuklarda takip ertelenmemelidir.

Kulağa tüp takma ameliyatı nasıl yapılır?

İşlem genel anestezi altında, ameliyat mikroskobuyla yapılır ve iki kulak için toplam 15–20 dakika sürer; ciltte kesi olmaz.

1. Kulak zarında 0,5–1 mm’lik küçük bir açıklık oluşturulur.
2. Orta kulaktaki sıvı boşaltılır.
3. Açıklığa küçük bir havalandırma tüpü yerleştirilir.

Sıvı birikiminin nedeni geniz eti büyümesiyse geniz eti alınması, kronik bademcik iltihabı da varsa bademcik ameliyatı aynı anestezide yapılabilir.

Tüp takıldıktan sonra süreç

• Tüp kulakta genellikle 3 ay ile 2 yıl arasında kalır; çoğunlukla kendiliğinden dış kulak yoluna atılır ve zardaki açıklık kendiliğinden kapanır.
• Güncel kılavuzlar tüp takılı çocuklarda rutin su önlemi önermez; yine de kulak akıntısı varken, derin dalışta ve göl ya da dere gibi temiz olmayan sularda kulağın korunması önerilir. Size uygun öneri kontrolde verilir.
• Uçak yolculuğu yapılabilir; tüp, kabin basıncındaki değişime kulağın uyum sağlamasını kolaylaştırır.
• Kulak akıntısı olursa hekime başvurulur; çoğu zaman damla ile tedavi edilir.
• Kontrollerde kulak zarı ve tüpün durumu düzenli olarak incelenir.

Sıvıya bağlı işitme kaybı tüp takıldıktan sonra genellikle düzelir; orta kulak iltihabı tekrarlamazsa bu düzelme kalıcıdır.

Riskler nelerdir?

• Kulak akıntısı
• Tüpün erken düşmesi ya da tıkanması
• Tüp düştükten sonra kulak zarında kalıcı küçük delik (nadir)
• Bir kısım çocukta yeniden sıvı birikmesi ve ikinci kez tüp gereksinimi
• Anesteziye bağlı riskler

Prof. Dr. Öner Çelik’le süreç nasıl işler?

1. Muayene: Suadiye’deki muayenehanede kulak, burun ve geniz birlikte değerlendirilir; timpanometri ve işitme testi planlanır.
2. Karar: sıvının süresi, işitme ve konuşmaya etkisi ve ilaç tedavisine yanıt birlikte değerlendirilir.
3. İşlem: gerekirse tüp takılması, geniz eti ya da bademcik ameliyatıyla birlikte Maltepe Üniversitesi Hastanesi’nde yapılır.
4. Takip: tüp ve işitme kontrolleri muayenehanede yapılır.

Ayrıntılar muayene ve tedavi süreci sayfasındadır.