Stapes Cerrahisi (Stapedotomi)

Stapes cerrahisi nedir?

Stapes cerrahisi (stapedotomi), otoskleroz nedeniyle hareketi kısıtlanan üzengi kemiğinin (stapes) işlevini küçük bir protezle yeniden sağlayan kulak ameliyatıdır. Amaç, sesin orta kulaktan iç kulağa yeniden iletilmesi ve işitmenin iç kulağın izin verdiği düzeye yaklaştırılmasıdır.

Ses, kulak zarından üç küçük kemikçik (çekiç, örs ve üzengi) aracılığıyla iç kulağa iletilir. Otosklerozda üzengi kemiğinin tabanı çevresinde anormal kemik oluşur; kemik sabitlenir ve ses iç kulağa yeterince ulaşmaz. Ameliyatta sabitlenmiş kemiğin üst kısmı çıkarılır, tabanında küçük bir delik açılır ve buraya yerleştirilen protez sesi iç kulağa iletir. Yönteme adını bu küçük delik verir; tabanın tamamının çıkarıldığı eski yönteme stapedektomi denir.

Otoskleroz nedir, kimlerde görülür?

Otoskleroz, orta kulaktaki üzengi kemiği çevresinde anormal kemik gelişimiyle ortaya çıkan ve yavaş ilerleyen işitme kaybına yol açan bir hastalıktır. Nedeni tam olarak bilinmez; ailede benzer işitme kaybı olanlarda daha sık görülür.

• Genellikle gençlik ve genç erişkinlik döneminde başlar.
• Kadınlarda daha sık görülür; bazı kadınlarda işitme kaybı gebelik döneminde belirginleşir.
• Çoğu zaman iki kulağı farklı derecelerde etkiler; yalnızca bir kulakta da görülebilir.
• Çoğunlukla iletim tipi işitme kaybı yapar; bazı hastalarda iç kulak da etkilenir ve karma tip kayıp gelişir.

Belirtileri nelerdir?

En önemli belirti, yıllar içinde fark edilmeden ilerleyen işitme azlığıdır.

• Bir ya da iki kulakta yavaş artan işitme kaybı
• Kulak çınlaması; şiddeti işitme kaybının derecesiyle her zaman uyumlu değildir
• Bazı hastalarda gürültülü ortamda konuşmaları daha kolay duyma
• Baş dönmesi nadirdir

Muayenede kulak zarı çoğu zaman normal görünür. Bu nedenle kulak zarı sağlam olduğu hâlde yavaş ilerleyen işitme kaybı olan kişilerde işitme testleri yapılmalıdır.

Tanı nasıl konur?

Tanı, kulak muayenesi ve işitme testleriyle konur; gerekirse görüntüleme eklenir.

• Kulak muayenesi: kulak zarı mikroskop ya da endoskopla incelenir; işitme kaybına yol açabilecek başka nedenler (zar deliği, orta kulakta sıvı, kulak kiri) dışlanır.
• Odyometri (işitme testi): kaybın derecesi ve tipi belirlenir; iç kulağın ne kadar iyi çalıştığı (kemik yolu işitme) ameliyat kararında belirleyicidir.
• Timpanometri ve akustik refleks: orta kulak basıncı ve üzengi kemiğine bağlı refleks ölçülür; otosklerozda refleks genellikle alınamaz.
• Bilgisayarlı tomografi: gerekli görülen hastalarda hastalığın yaygınlığını değerlendirmek için istenir.

İşitme cihazı mı, ameliyat mı?

Otosklerozda iki geçerli seçenek vardır: işitme cihazı ve stapes cerrahisi. İlaç tedavisi kaybedilen işitmeyi geri getirmez. Hafif kayıpta yalnızca işitme testleriyle izlem de yeterli olabilir.

• İşitme cihazı: sesi yükseltir, cerrahi risk taşımaz; ameliyat istemeyen ya da iç kulağı belirgin etkilenmiş hastalarda tercih edilir.
• Stapes cerrahisi: kayıp ağırlıklı olarak iletim tipindeyse ve iç kulak işlevi iyiyse düşünülür; başarılı olduğunda ameliyat edilen kulakta cihazsız işitme hedeflenir.

İki kulak da etkilenmişse genellikle önce daha az işiten kulak ameliyat edilir; iki kulak aynı anda ameliyat edilmez. İkinci kulak gerekirse, ilk ameliyatın sonucu görüldükten sonra, genellikle bir yıla kadar beklenerek planlanır. Karar test sonuçlarına, beklenen işitme kazancına ve hastanın tercihine göre birlikte verilir.

Ameliyat nasıl yapılır?

Stapes cerrahisi kulak kanalı yoluyla, mikroskop (bazı durumlarda endoskop) altında yapılır ve genellikle yaklaşık bir saat sürer. Dışarıdan görünen büyük bir kesi gerekmez.

1. Genel ya da lokal anestezi uygulanır; lokal anestezide işitme ameliyat sırasında kontrol edilebilir. Anestezi şekli ameliyattan önce birlikte belirlenir.
2. Kulak zarı bir kenarından kaldırılarak orta kulağa ulaşılır.
3. Sabitlenmiş üzengi kemiğinin üst kısmı çıkarılır.
4. Kemiğin tabanında mikro matkap ya da lazerle küçük bir delik açılır.
5. Örs kemiğine tutturulan ince bir protez (piston) bu deliğe yerleştirilir.
6. Kulak zarı yerine yatırılır, kulak kanalına tampon konur.

Kullanılan protezin özellikleri ve MR uyumluluğu ameliyattan sonra size yazılı olarak bildirilir.

İyileşme süreci

Çoğu hasta aynı gün ya da ertesi gün taburcu olur. İlk günlerde kulaktaki tampon nedeniyle işitme azdır; işitme haftalar içinde düzelir ve yerleşmesi üç aya kadar sürebilir.

Dönem	Ne beklenir, ne yapılmalı?
İlk saatler ve ilk günler	Hafif baş dönmesi ve bulantı sık görülür, kısa sürede azalır. Ani baş hareketlerinde dönme hissi birkaç hafta sürebilir.
İlk haftalar	Kulak kuru tutulur; duşta kulağa vazelinli pamuk konur. Burun sümkürülmez, gerekirse çok hafif sümkürülür; hapşırırken ağız açık tutulur. Ağır kaldırma ve ıkınmadan kaçınılır.
1–3. hafta	Kulak tamponu ve varsa dikişler kontrolde alınır.
İlk 3 ay	İşitme kademeli olarak yerleşir; işitme testi kontrolde tekrarlanır.
Uçak yolculuğu	Hekim onay verene kadar ertelenir; nezleyken uçmaktan kaçınılır.

Ani işitme kaybı, şiddetli ya da artan baş dönmesi veya şiddetli ağrı olursa kontrol gününü beklemeden hekiminize başvurun.

Başarı ve riskler

Yayınlanan serilerde hastaların büyük çoğunluğunda işitme anlamlı düzeyde iyileşir; ENT UK hasta bilgilendirmesinde iyi sonuç oranı yüzde 80’in üzerinde bildirilir. Sonuç kişiden kişiye değişir; ameliyattan önce beklenen kazanç test sonuçlarınıza göre konuşulur.

• İşitmede beklenen iyileşmenin olmaması (kaynaklarda yaklaşık 10 hastada 1)
• İç kulağın etkilenmesiyle işitmenin daha da azalması (yaklaşık 20 hastada 1); ameliyat edilen kulakta ileri ya da tam işitme kaybı nadirdir (yaklaşık 100 hastada 1)
• Baş dönmesi: ilk saatlerde sıktır; uzun sürmesi nadirdir
• Ameliyat edilen tarafta dilde tat değişikliği: sıktır ve çoğunlukla geçicidir
• Yeni kulak çınlaması küçük bir risktir; ameliyattan önce var olan çınlama çoğu zaman azalır
• Yüz sinirinde geçici zayıflık nadir, kalıcı olması çok nadirdir
• Kulak zarında yırtık ya da protezin yer değiştirmesi; ileride ikinci bir ameliyat (revizyon) gerekebilir

Bu riskler nedeniyle ameliyat genellikle daha az işiten kulağa yapılır ve iki kulak aynı anda ameliyat edilmez. Kulak zarı delikleri ve kemikçik hasarı gibi diğer kulak sorunları için timpanoplasti sayfasına bakabilirsiniz.

Prof. Dr. Öner Çelik’le süreç nasıl işler?

1. Muayene: Suadiye’deki muayenehanede kulak zarı mikroskop ya da endoskopla incelenir; odyometri, timpanometri ve akustik refleks testleri planlanır.
2. Karar: test sonuçlarına göre işitme cihazı ve ameliyat seçenekleri, beklenen işitme kazancı ve riskler birlikte konuşulur.
3. Ameliyat: Maltepe Üniversitesi Hastanesi’nde yapılır; çoğu hasta aynı gün ya da ertesi gün taburcu olur.
4. Kontroller: tampon takibi ve ameliyat sonrası işitme testleri muayenehanede yapılır.

Kulak cerrahisinin diğer konuları için kulak cerrahisi sayfasına, ayrıntılar için muayene ve tedavi süreci sayfasına bakabilirsiniz.